Κατεστραμμένα, ληγμένα ή χαμένα εμπορεύματα: τι κάνω με τα παραστατικά και τον ΦΠΑ;

Ένα ψυγείο χαλάει και τα προϊόντα αλλοιώνονται. Μια παρτίδα λήγει πριν προλάβει να πουληθεί. Μια αποθήκη πλημμυρίζει ή, κατά την απογραφή, διαπιστώνεται ότι λείπουν εμπορεύματα. Για την επιχείρηση, η οικονομική ζημία είναι άμεση.
Ακολουθούν όμως και πρακτικά ερωτήματα: πώς θα καταγραφεί η απώλεια, ποια δικαιολογητικά χρειάζονται και τι γίνεται με τον ΦΠΑ της αγοράς;
Η τεκμηριωμένη καταστροφή, απώλεια ή κλοπή δεν συνεπάγεται αυτόματα επιστροφή του ΦΠΑ που είχε νόμιμα εκπέσει. Χρειάζεται, όμως, να μπορεί να εξηγηθεί τι συνέβη στα συγκεκριμένα αγαθά και να αποτυπωθεί σωστά το γεγονός στα αρχεία της επιχείρησης.
Πρώτα ξεκαθαρίζουμε τι πραγματικά συνέβη
Η φράση «αυτά τα εμπορεύματα δεν υπάρχουν πια» μπορεί να περιγράφει πολύ διαφορετικές καταστάσεις.
Άλλο είναι ένα προϊόν που καταστράφηκε από πυρκαγιά, άλλο ένα ληγμένο προϊόν που παραμένει στην αποθήκη και άλλο ένα εμπόρευμα που ο επιχειρηματίας πήρε για προσωπική χρήση. Αντίστοιχα, μια επιστροφή στον προμηθευτή ή μια πώληση ως ανακυκλώσιμο υλικό παραμένουν συναλλαγές με τη δική τους τεκμηρίωση.
Η σωστή αντιμετώπιση ξεκινά από αυτή τη διάκριση. Η λογιστική καταχώρηση πρέπει να περιγράφει το πραγματικό γεγονός, χωρίς να χρησιμοποιείται η «καταστροφή» ως γενική εξήγηση για κάθε διαφορά της αποθήκης.
Τι προβλέπεται για τον ΦΠΑ
Το άρθρο 38 παρ. 1 περ. β΄ του ν. 5144/2024 προβλέπει ότι δεν γίνεται διακανονισμός της έκπτωσης του ΦΠΑ σε περιπτώσεις καταστροφής, απώλειας ή κλοπής που αποδεικνύονται ή δικαιολογούνται.
Με απλά λόγια, όταν μια επιχείρηση είχε νόμιμα εκπέσει τον ΦΠΑ κατά την αγορά των εμπορευμάτων, δεν υποχρεώνεται να τον αποδώσει ξανά μόνο επειδή τα αγαθά καταστράφηκαν ή χάθηκαν, εφόσον υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση.
Η καταστροφή δεν είναι αυτοπαράδοση. Για πραγματικά κατεστραμμένα αγαθά δεν εκδίδουμε στοιχείο αυτοπαράδοσης απλώς για να μειώσουμε την αποθήκη. Αν, όμως, τα προϊόντα μεταφερθούν σε προσωπική κατανάλωση ή διατεθούν δωρεάν, εξετάζονται οι κανόνες αυτοπαράδοσης του άρθρου 9 και οι σχετικές εξαιρέσεις.
Η προστασία του δικαιώματος έκπτωσης καλύπτει και την οργανωμένη καταστροφή ακατάλληλων αγαθών. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην υπόθεση C-127/22, διευκρίνισε ότι ο εκούσιος χαρακτήρας της καταστροφής δεν αρκεί για να επιβληθεί διακανονισμός: η καταστροφή πρέπει να αποδεικνύεται και τα αγαθά να έχουν χάσει αντικειμενικά τη χρησιμότητά τους για την οικονομική δραστηριότητα.
Το ληγμένο προϊόν δεν θεωρείται αυτομάτως καταστραμμένο
Η παρέλευση της ημερομηνίας λήξης δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το προϊόν απομακρύνθηκε ή καταστράφηκε.
Τα ακατάλληλα είδη πρέπει να διαχωρίζονται από τα διαθέσιμα προς πώληση και να καταγράφονται αναλυτικά. Στη συνέχεια εξετάζεται αν θα επιστραφούν στον προμηθευτή, αν θα καταστραφούν ή αν υπάρχει άλλη νόμιμη δυνατότητα αξιοποίησης, ανάλογα με το προϊόν.
Όταν παραμένουν στην επιχείρηση, η αξία τους εξετάζεται με τους κανόνες αποτίμησης των αποθεμάτων: ανά είδος, στη χαμηλότερη μεταξύ κόστους και καθαρής ρευστοποιήσιμης αξίας. Η απομείωση της αξίας τους και η φυσική καταστροφή τους είναι διαφορετικά γεγονότα.
Για τρόφιμα, φάρμακα και άλλα προϊόντα που υπάγονται σε ειδικούς κανόνες, η απομάκρυνση ή καταστροφή οργανώνεται και σύμφωνα με το αντίστοιχο υγειονομικό, περιβαλλοντικό ή άλλο ειδικό πλαίσιο.
Ποια δικαιολογητικά χρειάζεται να κρατήσω
Τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα απαιτούν κάθε συναλλαγή ή γεγονός να στηρίζεται σε κατάλληλα και επαρκή τεκμήρια. Στην καταστροφή εμπορευμάτων, βασικό έγγραφο τεκμηρίωσης είναι συνήθως το πρωτόκολλο καταστροφής.
Για να είναι ουσιαστικό, είναι σκόπιμο να περιλαμβάνει:
την ημερομηνία και τον τόπο του γεγονότος,
αναλυτική περιγραφή των ειδών, με κωδικούς ή παρτίδες όπου υπάρχουν,
ποσότητες και τεκμηριωμένη αξία κόστους,
την αιτία ακαταλληλότητας ή καταστροφής,
τον τρόπο καταστροφής ή την παράδοση στον φορέα που την αναλαμβάνει,
τα πρόσωπα που διαπίστωσαν ή πραγματοποίησαν τη διαδικασία και τις υπογραφές τους.
Το πρωτόκολλο συνδέεται με τα παραστατικά αγοράς και τα στοιχεία της αποθήκης.
Ανάλογα με το περιστατικό, συμπληρώνεται με φωτογραφίες, τεχνική έκθεση, έγγραφα της Πυροσβεστικής ή της Αστυνομίας, έκθεση πραγματογνώμονα, ζυγολόγια ή βεβαίωση παραλαβής και καταστροφής από τον αρμόδιο φορέα.
Ένα γενικό χαρτί που γράφει «καταστράφηκαν εμπορεύματα αξίας 5.000 ευρώ» δεν εξηγεί επαρκώς ούτε ποια αγαθά χάθηκαν ούτε τι ακριβώς συνέβη. Η τεκμηρίωση πρέπει να είναι ανάλογη με τη φύση και το μέγεθος της ζημίας.
Χρειάζεται τιμολόγιο ή ψηφιακό δελτίο αποστολής
Για την ίδια την καταστροφή δεν εκδίδεται τιμολόγιο πώλησης, αφού δεν πραγματοποιείται πώληση. Το τιμολόγιο της εταιρείας που αναλαμβάνει τη διαχείριση ή καταστροφή αφορά τη δική της υπηρεσία και δεν υποκαθιστά την αναλυτική καταγραφή των αγαθών.
Αν τα προϊόντα επιστραφούν στον προμηθευτή και συμφωνηθεί πίστωση της αρχικής αγοράς, η επιστροφή και το σχετικό πιστωτικό τιμολόγιο αντιμετωπίζονται χωριστά.
Αν πωληθούν ως υπολείμματα ή ανακυκλώσιμα υλικά, εκδίδεται το παραστατικό της πραγματικής συναλλαγής και ελέγχεται το εφαρμοστέο καθεστώς ΦΠΑ.
Για τη μεταφορά προς καταστροφή ή ανακύκλωση, η υποχρέωση ψηφιακού παραστατικού διακίνησης χρειάζεται ιδιαίτερο έλεγχο. Η Ε.2030/2025 προβλέπει εξαίρεση όταν συντρέχουν σωρευτικά συγκεκριμένες προϋποθέσεις: τα αγαθά δεν έχουν εμπορευματική αξία για κανέναν εμπλεκόμενο, δεν έχουν υποστεί απομείωση στα λογιστικά βιβλία, δεν αποφέρουν έσοδο από τη διάθεσή τους και διακινούνται για απόρριψη.
Επομένως, η ένδειξη «προς καταστροφή» δεν αρκεί από μόνη της για απαλλαγή από το ψηφιακό δελτίο αποστολής. Πριν από τη μεταφορά πρέπει να συμφωνηθεί με τον λογιστή και τον φορέα παραλαβής ποιος εκδίδει το απαιτούμενο παραστατικό και ποια αποδεικτικά θα παραδοθούν στην επιχείρηση.
Τι αλλάζει όταν υπάρχει κλοπή ή ανεξήγητο έλλειμμα
Στην κλοπή, η καταγγελία στην Αστυνομία αποτελεί σημαντικό στοιχείο. Χρειάζεται όμως να συνδεθεί με συγκεκριμένα είδη και ποσότητες, παραστατικά αγοράς, στοιχεία αποθήκης και τυχόν έγγραφα της ασφαλιστικής εταιρείας.
Σε απώλεια κατά τη μεταφορά, χρήσιμα είναι τα έγγραφα του μεταφορέα, η αναφορά του συμβάντος και η αλληλογραφία για τη διερεύνηση της απώλειας.
Αντίθετα, όταν η απογραφή εμφανίζει μικρότερη ποσότητα χωρίς γνωστή αιτία, προηγείται έρευνα: μπορεί να υπάρχει λάθος καταχώρησης, μη καταγεγραμμένη επιστροφή, φυσική φθορά, κλοπή ή άλλη αιτία. Το έλλειμμα δεν χαρακτηρίζεται αυθαίρετα ως καταστροφή, αλλά ούτε μετατρέπεται αυτομάτως σε αυτοπαράδοση. Ο χειρισμός εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά και τα στοιχεία που συγκεντρώνονται.
Πώς επηρεάζονται τα βιβλία και το φορολογικό αποτέλεσμα
Η ζημία αφορά την αξία με την οποία τα εμπορεύματα εμφανίζονται στα βιβλία, λαμβάνοντας υπόψη τυχόν προηγούμενη απομείωση. Δεν υπολογίζεται στην τιμή που θα πωλούνταν ούτε περιλαμβάνει το κέρδος που η επιχείρηση προσδοκούσε να εισπράξει.
Σύμφωνα με τις οδηγίες του ΣΛΟΤ, οι συνήθεις καταστροφές αποθεμάτων επηρεάζουν το κόστος πωληθέντων, ενώ ιδιαίτερα σημαντικές ζημίες μπορούν να εμφανίζονται διακριτά. Στα απλογραφικά βιβλία, η επίδραση συνδέεται με τη μεταβολή των αποθεμάτων και δεν απαιτεί πάντοτε ξεχωριστή εγγραφή ζημίας.
Χρειάζεται προσοχή ώστε η ίδια αξία να μην αφαιρεθεί δύο φορές: μία μέσω των αγορών ή της απογραφής και δεύτερη ως πρόσθετο έξοδο. Για τη φορολογική αναγνώριση εξετάζονται οι προϋποθέσεις του άρθρου 22 του ν. 4172/2013, οι περιορισμοί του άρθρου 23, η πραγματική φύση της ζημίας και τα δικαιολογητικά της.
Η καταχώρηση στο λογιστικό πρόγραμμα και η σχετική απεικόνιση στο myDATA δεν αντικαθιστούν τον φάκελο τεκμηρίωσης.
Ένα πρακτικό παράδειγμα
Ένα κατάστημα έχει εμπορεύματα κόστους 2.000 ευρώ, για τα οποία είχε νόμιμα εκπέσει ΦΠΑ 480 ευρώ. Μετά από πλημμύρα, τα αγαθά καταστρέφονται ολοσχερώς. Δεν υπάρχει υπολειμματική αξία, προηγούμενη απομείωση, επιστροφή στον προμηθευτή ή αποζημίωση.
Η επιχείρηση καταγράφει τα είδη και τις ποσότητες, συγκεντρώνει φωτογραφίες και τα έγγραφα του συμβάντος και τεκμηριώνει την απομάκρυνση των κατεστραμμένων προϊόντων.
Εφόσον η καταστροφή αποδεικνύεται, δεν προκύπτει υποχρέωση επιστροφής των 480 ευρώ μόνο λόγω της ζημίας. Η λογιστική απώλεια αφορά τα 2.000 ευρώ, με τον κατάλληλο χειρισμό στα αποθέματα και στα αποτελέσματα, χωρίς διπλή καταχώρηση.
Αν τα ίδια προϊόντα θα πωλούνταν ακριβότερα, η προσδοκώμενη τιμή πώλησης δεν αποτελεί τη βάση της ζημίας που καταχωρείται.
Τι πρέπει να κάνεις όταν διαπιστώσεις το πρόβλημα
Κατέγραψε άμεσα τα αγαθά και το περιστατικό, διαχώρισε τα ακατάλληλα είδη όπου αυτό είναι ασφαλές και κράτησε τα διαθέσιμα αποδεικτικά. Ενημέρωσε τον λογιστή σου πριν οργανώσεις την απομάκρυνση, ώστε να ελεγχθούν τα παραστατικά και οι ειδικές διαδικασίες που απαιτούνται.
Όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη προστασίας της υγείας ή της ασφάλειας, ακολούθησε τις οδηγίες των αρμόδιων αρχών και φρόντισε, όσο είναι εφικτό, να διασωθεί η τεκμηρίωση του συμβάντος.
Η απώλεια εμπορευμάτων αποτελεί ήδη οικονομική επιβάρυνση. Η έγκαιρη καταγραφή και η σωστή οργάνωση των δικαιολογητικών βοηθούν την επιχείρηση να αποτυπώσει τη ζημία της και να στηρίξει τη φορολογική της αντιμετώπιση.
Στο Λογιστικό Γραφείο Σκάρδη Ιωάννη, εξετάζουμε μαζί σου το περιστατικό, τα διαθέσιμα στοιχεία και τον τρόπο λειτουργίας της επιχείρησης, ώστε αποθήκη, παραστατικά και λογιστικά αρχεία να συμφωνούν με όσα πραγματικά συνέβησαν.
Πηγές και νομοθεσία
Κώδικας ΦΠΑ, ν. 5144/2024 — άρθρα 9 και 38, κωδικοποίηση ΑΑΔΕ.
Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απόφαση C-127/22 της 4ης Μαΐου 2023.
ΕΛΤΕ — ΣΛΟΤ 460/2016, τεκμηρίωση και καταχώρηση καταστροφών αποθεμάτων.
ΕΛΤΕ — ΣΛΟΤ 2712/2016, λογιστικός χειρισμός καταστροφής αποθεμάτων.
ΑΑΔΕ — Ε.2030/2025, ενότητα Β, παρ. 5, ψηφιακά παραστατικά διακίνησης.
Ν. 4308/2014, άρθρα 5 και 20 — ΕΛΤΕ, ΣΛΟΤ 2067/2023 για την αποτίμηση αποθεμάτων.
Ν. 4172/2013, άρθρα 22 και 23 — ΑΑΔΕ, προϋποθέσεις έκπτωσης επιχειρηματικών δαπανών.
Τελευταία ενημέρωση: 16 Νοεμβρίου 2026.



Σχόλια